ԲԱՆԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ՝ ՆՎԻՐՎԱԾ ՍՅՈՒՆԻՔԻ ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑԵՐԻՆ

Գորիսի պետական համալսարանում 2010 թվականից գործում է ՀՀ գիտության կոմիտեի կողմից ֆինանսավորվող հայագիտական հետազոտությունների ծրագիր՝ «Սյունիքի հոգևոր և նյութական ժառանգությունը» թեմայով, որի շրջանակներում մեծարժեք ուսումնասիրություններ է կատարում նաև ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի սփյուռքի և հայ գաղթօջախների բաժնի վարիչ, ԳՊՀ-֊ի պատմության և իրավագիտության ամբիոնի դասախոս, պ.գ.դ, պրոֆեսոր Գևորգ Ստեփանյանը։
Օրերս նա հանդես եկավ հերթական բանախոսությամբ՝ «Հաբանդ-Ձագաձոր գավառի եկեղեցիներն ու դրանց տեղորոշման հարցերը» թեմայով։
Բանախոսությանը ներկա էին ոչ միայն համալսարանականները, այլև Գորիսի մտավորական ընտրանու ներկայացուցիչներ, հանրակրթական դպրոցների տնօրեններ, պատմության և եկեղեցու պատմության ուսուցիչներ։
Ներկաներին ողջունեց ԳՊՀ պրոռեկտոր Թ.Մարությանը` շնորհակալություն հայտնելով պրոֆեսոր Ստեփանյանին` հերթական բանախոսության համար և կարևորելով ԳՊՀ֊-ի հայագիտական կենտրոնի նախաձեռնությունը` կլոր սեղանների, բանախոսությունների միջոցով հանրության հետաքրքրված շրջանակներին մատուցելու կատարվող հետազոտությունների արդյունքները՝ ավելի կիրառական, գիտագործնական ու նպատակային դարձնելու նպատակով, ինչը կարևոր է նաև բուհ-դպրոց կապերի ամրապնդման տեսանկյունից:
Բանախոսը  մատենագրական աղբյուրների, մասնավորապես՝ ձեռագիր մատյանների հիշատակարանների հենքի վրա արձանագրեց, որ Հաբանդ-Ձագաձոր գավառի Վարարակնի հովտում գտնվող հնավանդ Գորայք-Գորէս-Գորիս գյուղում (Հին Գորիս Վերին Շեն) IV դարում հիմնադրված Հայաստանի վաղ միջնադարյան միանավ բազիլիկ եկեղեցու նախնական անվանումը եղել է Սբ. Գրիգորիս և Սբ. Հռիփսիմե է վերաօծվել կառույցի վերանորոգումից հետո, թերևս XVIII դարի կեսերին:
Բանախոսն, անդարադառնալով Սբ. Աստվածածին եկեղեցու տեղորոշմանը, մատենագրական աղբյուրների, տարբեր ժամանակներում Վարարակնի հովիտ այցելած ճանապարհորդ, տեղագիր և ազգագիր հեղինակների (Սարգիս վրդ. Ջալալյանց, Երվանդ Լալայան, Եղիշե ավագ քհն. Գեղամյանց (Հայկունի), Լեո, Էռնեստ Շանթր, Մեսրոպ վրդ. Տեր-Մովսիսյան, Ստեփան Լիսիցյան, Գրիգորի Չուրսին, Գեղամ Սարգսյան) հաղորդած արժանա­հավատ տեղեկությու­նների հանգամանալից քննությամբ արձանագրեց, որ Սբ. Աստվածածին եկեղեցին եղել է Վարարակնի հովտի, համանուն գետակի աջակողմյան քիչ բարձր գեղադիր դարատափին (Գորիս քաղաքի նախկին ավտոձեռնարկության բակում) V դարում կառուցված Պետրոսկա­վանքի գլխավոր եկեղեցին: Ընդսմին՝ վանք վերջավորությամբ բարդված Պետրոսկա գյուղակի (Ստ. Օրբելյանի հարկացուցակում (հին ցուցակ) բնակավայրը նշված է 10 միավոր հարկա­չափով) անունը փոխանցվել էր վանքին (զորօրինակ՝ Տաթև և Երիցավանք-Երիցվանիկ (այժմ՝ Արծվանիկ) գյուղերն ու վանքերը):
Ամփոփելով իր խոսքը` Գ. Ստեփանյանը նշեց, որ երկու եկեղեցիներն էլ կարևոր դեր ու նշանակություն են ունեցել միջնադարյան Սյունիքի կրոնամշակութային կյանքում և եղել են Վարարակնի հովտի գրչության արգասավոր կենտրոններ, որտեղ ընդօրինակված բազմաթիվ ձեռագրերի մի մասն այժմ պահպանվում է Մաշտոցյան Մատենադարանում:
Հայագիտական կենտրոնի նախաձեռնած բանախոսությունների շարքը կլինի շարունակական:

Facebook Comments